اسماعيل ناظم
مقدمه 41
دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى )
تعيين درجهء داروهاى مركب از نظر حكيم عقيلى 3 براى دانستن اينكه داروى مركبى در چه درجهاى از كيفيات چهارگانه - يعنى گرمى و سردى و ترى و خشكى - است يا معتدل است ، بايد در ابتدا اين نكته را معلوم كرد كه آيا مقادير شربات اجزاى آن با هم مساوى هستند يا خير ؟ در صورت مساوى بودن نيز بايد معلوم كرد كه آيا همه گرم و خشكاند يا همه گرم و ترند ؛ يا همه سرد و خشكاند يا همه سرد و ترند ؛ يا اينكه با هم مختلفاند ؟ در صورت اوّل ، كه مقدار شربت اجزاى ادويه مركبى با يكديگر برابرند ، بايد مجموع گرمى و سردى و مجموع خشكى و ترى را جداگانه بر تعداد ادويه تقسيم كرد . خارج قسمتهاى به دست آمده نمايانگر درجه گرمى و سردى و درجه خشكى و ترى داروى مركب هستند . نمونه 1 : ترياق اربعه ترياق اربعه متشكل از حبّ الغار ، جنطيانا ، مرّمكى ، و زراوند طويل است . مقدار شربت همه اين اجزا با هم برابرند و در كيفيات نيز با هم تخالف ندارند . مشخصات اين دارو به شرح زير است : چنانكه ملاحظه مىشود مجموع درجات گرمى برابر 10 و مجموع درجات خشكى برابر 8 است . حال ، اگر تعداد ادويه ( يعنى 4 ) را بر درجه گرمى تقسيم كنيم عدد 5 / 2 حاصل مىشود كه درجه گرمى ترياق اربعه است . به همين ترتيب ، اگر تعداد دارو را بر مجموع درجه خشكى ادويه تقسيم كنيم ، درجه خشكى ترياق اربعه به دست مىآيد كه برابر با 2 است . .